Wet DBA en schijnzelfstandigheid: risico's voor aannemers in 2025 en daarna

Na jaren van gedoogbeleid heeft de Belastingdienst per 1 januari 2025 de handhaving op de Wet Deregulering Beoordeling Arbeidsrelaties volledig hervat. Voor aannemers die werken met zelfstandigen zonder personeel betekent dit een aanzienlijk verhoogd risico op naheffingen voor loonbelasting en sociale premies wanneer de arbeidsrelatie achteraf als loondienst wordt aangemerkt. De bouw is een van de sectoren die extra aandacht krijgt van de inspecteurs.

Wat is de Wet DBA en waarvoor werd ze ingevoerd

De Wet Deregulering Beoordeling Arbeidsrelaties, die in 2016 de Verklaring Arbeidsrelatie (VAR) verving, heeft als doel om schijnzelfstandigheid te bestrijden. Schijnzelfstandigheid is de situatie waarbij iemand formeel als zzp'er werkt maar feitelijk in een gezagsverhouding staat tot de opdrachtgever, waardoor er in de kern sprake is van een dienstbetrekking. De VAR gaf zzp'ers en opdrachtgevers te veel zekerheid zonder dat de feitelijke arbeidsrelatie werd beoordeeld; de Wet DBA beoogt de werkelijke aard van de relatie te laten beoordelen aan de hand van alle omstandigheden van het geval. In de periode 2016-2024 werd de wet vrijwel niet gehandhaafd vanwege implementatieproblemen en politiek debat. Vanaf 2025 is de handhaving volledig hervat, zij het met een gefaseerde aanpak waarbij de Belastingdienst zich in eerste instantie richt op de evidentste gevallen van schijnzelfstandigheid.

De drie criteria voor een dienstbetrekking

Of een arbeidsrelatie als dienstbetrekking moet worden aangemerkt, hangt af van drie criteria die zijn ontleend aan artikel 7:610 BW. Ten eerste moet er sprake zijn van een gezagsverhouding: de opdrachtgever bepaalt hoe, wanneer en waar het werk wordt uitgevoerd. Ten tweede moet er arbeid worden verricht: er is een persoonlijke verplichting tot het leveren van arbeid. Ten derde moet er loon worden betaald: er is een periodieke, vaste vergoeding. Wanneer aan alle drie criteria is voldaan, is er in juridische zin sprake van een arbeidsovereenkomst, ongeacht hoe de relatie door partijen is omschreven. In de bouwsector is de gezagsverhouding het meest problematische criterium: wanneer de hoofdaannemer de onderaannemer vertelt op welk tijdstip hij op de bouwplaats moet zijn, welke kleding hij moet dragen, welke materialen hij moet gebruiken en hoe hij het werk moet uitvoeren, zijn er sterke aanwijzingen voor een gezagsverhouding.

Risico's voor aannemers die zzp'ers inhuren

Wanneer de Belastingdienst oordeelt dat een zzp'er die u heeft ingehuurd in werkelijkheid bij u in loondienst is, kunt u als opdrachtgever worden aangesproken voor de niet-afgedragen loonbelasting en sociale premies. De naheffing heeft betrekking op alle betalingen die u aan de betreffende zzp'er heeft gedaan in de betrokken periode, vermeerderd met belastingrente en mogelijk een boete. Afhankelijk van de duur van de samenwerking en het uurtarief kan dit een aanzienlijk bedrag zijn. Bovendien staat u bij een herclassificatie ook bloot aan claims van de zzp'er zelf, die op grond van de arbeidsovereenkomst recht kan doen gelden op vakantiegeld, ontslagvergoeding en pensioenopbouw. Het is dan ook verstandig om uw zzp-contracten en de feitelijke uitvoering van de samenwerking te laten beoordelen voordat u een Belastingdienst-controle krijgt.

Hoe u de arbeidsrelatie correct documenteert

De sleutel tot het aantonen van echte zelfstandigheid is documentatie. Ten eerste moet u een schriftelijke overeenkomst van opdracht sluiten die de kenmerken van zelfstandigheid benadrukt: geen gezagsverhouding, vrijheid in de uitvoering van het werk, gebruik van eigen materieel en gereedschap, en de mogelijkheid om het werk te laten uitvoeren door een vervanger. Ten tweede moet de feitelijke uitvoering overeenstemmen met de overeenkomst. Als de zzp'er in de praktijk werkt als een gewone medewerker, bieden contractuele bepalingen geen bescherming. Ten derde is het van belang dat de zzp'er ook voor andere opdrachtgevers werkt; een zzp'er die 90 procent van zijn omzet bij u haalt, is een signaal voor de Belastingdienst. Zorg ervoor dat u de facturen van de zzp'er bewaart, samen met de overeenkomst van opdracht en eventuele correspondentie over de opdracht en de uitvoering.

Modelovereenkomsten goedgekeurd door de Belastingdienst

De Belastingdienst heeft een set modelovereenkomsten beschikbaar gesteld die partijen kunnen gebruiken om de aard van hun relatie te formaliseren op een wijze die is beoordeeld door de Belastingdienst. Wanneer u werkt conform een goedgekeurde modelovereenkomst en de feitelijke uitvoering van de opdracht ook overeenkomt met de overeenkomst, biedt dit een zekere bescherming. Let wel: de modelovereenkomst is niet zaligmakend. Als de feitelijke omstandigheden afwijken van wat in de overeenkomst staat, kan de Belastingdienst alsnog tot een herclassificatie overgaan. Het gebruik van de modelovereenkomst is een noodzakelijke maar niet voldoende voorwaarde voor zekerheid. Raadpleeg een arbeidsrechtjurist of HR-adviseur wanneer u twijfelt over de aard van een specifieke arbeidsrelatie.

De impact op de prijsstelling van uw aannemersbedrijf

De DBA-problematiek heeft ook een indirect effect op de prijsstelling in de bouwsector. Zzp-tarieven zijn gemiddeld gestegen als gevolg van de toenemende onzekerheid over de fiscale behandeling. Hoofdaannemers die de risico's van schijnzelfstandigheid willen vermijden, stappen soms over op detacheringsbureaus of payroll-constructies, die hogere kosten met zich meebrengen. Dit heeft effect op de marge van projecten en daarmee op de offerteprijzen die u aan uw opdrachtgevers moet hanteren. Wanneer u uw prijzen opbouwt vanuit een kostenmodel, is het verstandig om rekening te houden met de hogere kostprijs van ingehuurde arbeid en dit transparant te communiceren in uw offertes.

QuotCraft en contractbeheer voor ingehuurde zzp'ers

QuotCraft biedt de mogelijkheid om per project de ingehuurde onderaannemers en zzp'ers te registreren, inclusief hun facturen en overeenkomsten. Dit geeft u een overzichtelijk dossier per project dat u kunt overleggen bij een controle door de Belastingdienst of bij een geschil. Hoewel QuotCraft geen juridisch advies geeft over de aard van de arbeidsrelatie, helpt het platform u wel om de administratieve basis op orde te houden, zodat u bij vragen van de inspecteur snel de juiste documenten kunt produceren.